Home > Blog > Wat te doen bij een onrechtmatige publicatie

Wat te doen bij een onrechtmatige publicatie

Heeft iemand ten onrechte een negatieve recensie achtergelaten? Of worden er privé-details naar buiten gebracht waar niemand wat mee te maken heeft? Vanuit de wet is het niet onbeperkt toegestaan om je mening te ventileren, en uiteraard ook niet om leugens te verspreiden. De hamvraag is echter wanneer iets enkel een vervelende uiting is, en wanneer het gaat om een onrechtmatige publicatie.

Of een publicatie geoorloofd is, hangt vooral af van de feiten. Hoewel vanuit de wet en de rechtspraak een duidelijk raamwerk is af te leiden, bepalen de omstandigheden in grote mate of een uiting toegestaan is of niet. Binnen dit raamwerk gaat het met name om een belangenafweging tussen twee gelijkwaardige grondrechten: de vrijheid van meningsuiting versus de bescherming van de persoonlijke levenssfeer (privacy of reputatie).

In algemene zin kan niet worden gezegd welk grondrecht prevaleert. De rechtspraak heeft wel handvatten gegeven om de belangenafweging gemakkelijker te maken. Hieronder bespreek ik een aantal van die omstandigheden.

Publicatie voegt iets toe aan het algemeen belang
De eerste check is om te bekijken of de publicatie een maatschappelijk belang dient. Zijn de gedeelde feiten interessant voor een groter publiek, of worden er privé-details openbaar gemaakt van een niet bekend persoon? Het publieke debat (bijvoorbeeld in het kader van politiek, politieoptreden of andere zaken van algemeen belang) vormt de hoeksteen van de democratische samenleving. De vrijheid van meningsuiting mag hierbinnen daarom niet zomaar worden ingeperkt. Dat betekent dat een publicatie, welke maatschappelijk gezien relevant is, mogelijk ook sneller geoorloofd is. Wel moet dan dus kunnen worden aangetoond dat de inhoud bijvoorbeeld een bepaalde (voldoende ernstige) misstand aan de kaak beoogt te stellen. Dat zal bij roddel en achterklap, alsook commerciële uitingen, lastiger zijn om te onderbouwen.

Achtergrond van de publicatie
Ook als de mededeling in kwestie géén algemeen belang dient, is het mogelijk dat die wel door de beugel kan. Daarvoor moet eerst in kaart worden gebracht over wat voor soort mededeling het gaat. Waarvan wordt iemand bijvoorbeeld beschuldigd, en wat heeft dit voor gevolgen? En hoe is de publicatie verder ingekleed (column, serieuze onderzoeksjournalistiek of internetforum)? Ook van belang is hoe de informatie is verkregen, waarbij een onderscheid kan worden gemaakt tussen openbaar verkregen feiten en paparazzi-materiaal.

Uiteindelijk bestaan bijzonder veel criteria om vast te stellen of de belangenafweging de ene danwel de andere kant uitvalt. Het hangt ook af van de soort publicatie; is het een feitelijke bewering of een waardeoordeel?

Feitelijke beweringen
Als de publicatie bestaat uit een feitelijke mededeling, is de feitelijke grondslag natuurlijk ook van groot belang. Juist omdat iets wordt gepresenteerd alsof het de waarheid is. Degene die bijvoorbeeld het artikel heeft geschreven moet dan ook kunnen aantonen dat de opgeschreven ‘feiten’ op waarheid berusten, of moet op z’n minst aannemelijk kunnen maken dat die uitspraken steun vinden in het toen beschikbare feitenmateriaal. Als dat niet kan (en er wordt reputatieschade geleden), dan is de uiting al gauw onrechtmatig.

Waardeoordelen
Een publicatie kan echter ook bestaan uit een mening, een recensie of een ander soort waardeoordeel. Dan gaat het dus niet specifiek om feitelijke beweringen zoals hierboven aangestipt. Het onderscheid tussen dergelijke feiten en subjectieve meningen is van groot belang. Bij feiten kan gemakkelijker worden geëist dat men de juistheid daarvan kan aantonen. Een bewijs van de juistheid van waardeoordelen ligt minder voor de hand, gewoonweg omdat het om iemands subjectieve oordeel kan gaan.

Hoewel waardeoordelen daardoor meer vrijheid kunnen genieten, is die vrijheid zeker niet onbeperkt. Het kan relevant blijven of voor de waardeoordelen enige grondslag in de feiten is en zeker ook of de gebruikte bewoordingen ‘onnodig grievend’ zijn. Zeker bij geuite meningen bestaat natuurlijk het risico dat gebruik wordt gemaakt van excessief taalgebruik, hoewel beledigende of shockerende teksten een publicatie op zichzelf niet onrechtmatig hoeven te maken.

Wat te doen?
Bij het beoordelen of een uiting rechtmatig is of niet, moet een belangenafweging worden gemaakt tussen verschillende grondrechten. Is de uiting waarheidsgetrouw, of juist onnodig excessief? Het hangt altijd van de feiten af.

Is een publicatie inderdaad onrechtmatig, dan kunnen wij worden ingeschakeld om die mededeling zo snel mogelijk offline te krijgen. Ook kunnen we dan eisen dat de andere partij een rectificatie plaatst. Bel ons voor vrijblijvend advies.

Overigens kan een beroep op portretrecht of de privacywet bij onrechtmatige publicaties mogelijk ook baten. Zie de pagina’s hierover op onze website voor meer informatie.