Home > Blog > Het recht van de architect: een streep door verbouwplannen?

Het recht van de architect: een streep door verbouwplannen?

Stelt u zich eens voor. U heeft een tijd terug een mooi gebouw laten ontwerpen met behulp van een architect. Inmiddels is uw bedrijf zo hard gegroeid dat u ruimte te kort heeft en het gebouw graag uit wil breiden. De originele architect is het echter niet eens met deze verbouwplannen en dwarsboomt de bouw. Dit overkwam museum Naturalis: de architect noemt de verbouwing ‘lelijk’ en een verminking van zijn ontwerp. In een tussenvonnis kreeg de architect gelijk en in een kort geding heeft de rechter bevolen de bouw voorlopig stil te leggen. Hoe zit dit juridisch?

Auteursrecht

De architect deed een beroep op zijn auteursrechten. Het auteursrecht beschermt werken van ‘letterkunde, wetenschap of kunst’; een bouwkundig ontwerp valt hier ook onder. Het auteursrecht op een dergelijk werk houdt bijvoorbeeld in dat het werk alleen mag worden aangepast als de maker hier toestemming voor heeft gegeven. Het auteursrecht op een ontwerp kan overgedragen worden, maar zelfs dan behoudt de maker bepaalde rechten. Zo kan hij zich verzetten tegen misvorming, verminking of een andere aantasting van zijn werk. Dit is in de wet opgenomen om de goede naam van de maker en de waarde van de ontwerpen te beschermen.

Hoe meer keuzevrijheid de architect heeft gehad in zijn ontwerp, hoe sterker zijn auteursrecht is. Als vervolgens een geplande verbouwing zijn ontwerp in de kern raakt, doordat een belangrijke auteursrechtelijke trek van het ontwerp komt te vervallen, dan is deze verandering een wezenlijke aantasting van het werk. De architect kan zich dan verzetten tegen deze aantasting.

Vernietiging van gebouwen

Het is duidelijk dat een architect vergaande controle kan houden op zijn ontwerp. Toch is het mandaat van de architect hierin niet onbeperkt: hij kan bijvoorbeeld de sloop van een gebouw vaak niet voorkomen. De totale vernietiging van een auteursrechtelijk beschermd werk telt namelijk niet als aantasting van het werk. Als de architect ook dat kan tegenhouden, zou dat teveel ten nadele zijn van de eigenaar van het gebouw zelf. De architect moet in zo’n geval wel de gelegenheid krijgen om fatsoenlijke foto’s en dergelijke van het gebouw te kunnen maken, om het bouwwerk te kunnen documenteren.

Wie krijgt gelijk?

Zoals in de inleiding al bleek, oordeelde de rechter inzake de verbouwing van het Naturalis-gebouw dat inderdaad sprake was van een wezenlijke aantasting van het ontwerp. Dat betekende dus vooralsnog dat kon worden gesproken van auteursrechtinbreuk, waartegen de architect zich kan verzetten. In het kort geding heeft de rechter bevolen dat de verbouwing daarom voorlopig stilgelegd dient te worden. De bodemrechter had nog verder moeten onderzoeken welke belangen uiteindelijk zwaarder wegen bij het verbod op de verbouwing, maar deze stap laten partijen achterwege door te schikken. De verbouwplannen zullen doorgaan, in ruil waarvoor de architect 1,5 miljoen euro ontvangt voor de oprichting van een stichting gericht op wetenschappelijk onderzoek en architectuur.

Al met al een interessante casus over de ‘macht’ van de architect m.b.t. de verbouwing van zijn auteursrechtelijk beschermde ontwerp.